İran savaşı hava trafiğini yeniden şekillendiriyor

Küresel havacılık sektörü, İran merkezli savaşın etkisiyle son yılların en sert kırılmalarından birini yaşıyor. Uzun süredir Orta Doğu merkezli hava yolu şirketlerinin yükselişini izleyen Avrupa ve ABD’li taşıyıcılar için bu kriz, beklenmedik bir fırsat alanı oluşturdu. Dubai ve Doha gibi merkezler üzerinden üç kıta arasında güçlü bir ağ kuran Körfez havayolları, uygun fiyat politikaları ve modern filolarıyla küresel yolcu trafiğinde önemli pay elde etmişti.

Ancak savaşın başlamasıyla birlikte bölgedeki hava sahalarının kapanması, uçuş iptalleri ve operasyonel aksaklıklar bu güçlü yapıyı kısa sürede zayıflattı.

KÜRESEL HAVA TRAFİĞİNDEKİ AKSAKLIK, UZUN MENZİLLİ UÇUŞ KAPASİTESİNİ CİDDİ ŞEKİLDE DARALTTI.

BATILI HAVAYOLLARI BOŞLUĞU DOLDURMAYA ÇALIŞIYOR

Krizin yarattığı boşluğu değerlendirmek isteyen Avrupa merkezli dev havayolu şirketleri hızla harekete geçti. Lufthansa, British Airways ve Air France-KLM gibi gruplar, özellikle Hindistan, Tayland ve Singapur gibi yüksek talep gören destinasyonlara yeni uçuş planlamaları yaparak yolcu akışını kendi ağlarına çekmeye başladı.

Bu hamleler kısa vadede pazar payında sınırlı artış sağlasa da, kalıcı bir dönüşüm yaratmak sanıldığı kadar kolay değil.

AVRUPALI HAVAYOLLARI, ORTA DOĞU TAŞIYICILARININ ZAYIFLADIĞI BU DÖNEMİ FIRSATA ÇEVİRMEK İÇİN YENİ ROTALARLA PAZAR PAYINI ARTIRMAYA ÇALIŞIYOR.

YAKIT MALİYETLERİ VE BELİRSİZLİK BASKISI

Savaşın enerji piyasalarına etkisi havacılık sektöründe maliyet baskısını artırıyor. Jet yakıtı fiyatlarındaki yükseliş, şirketleri iki zor seçenekle karşı karşıya bırakıyor: ya bilet fiyatlarını artırmak ya da maliyetleri üstlenerek rekabet avantajı sağlamaya çalışmak.

Öte yandan ABD merkezli havayollarının yakıt fiyatlarına karşı hedge (koruma) mekanizmalarının zayıf olması, bu şirketleri daha kırılgan hale getiriyor. Buna rağmen, artan maliyet beklentisi nedeniyle yolcuların erken rezervasyona yönelmesi kısa vadede talebi destekledi.

ABD VE TÜRK HAVA YOLLARI ÖNE ÇIKIYOR

ABD’li dev taşıyıcılar United Airlines ve Delta Air Lines, uzun menzilli uçuş kapasitesini sırasıyla %11 ve %12 oranında artırarak Avrupa ve Asya hatlarında büyüme sağladı. Bu artışın bir kısmı savaş öncesi planlara dayansa da, mevcut kriz bu genişlemeyi hızlandırdı.

COĞRAFİ AVANTAJI SAYESİNDE TÜRK HAVA YOLLARI, SAVAŞ SONRASI DÖNEMDE PAZAR PAYINI EN FAZLA ARTIRAN ŞİRKETLERDEN BİRİ OLDU.

ORTA DOĞU HAVAYOLLARI İÇİN ZOR DÖNEM

Veriler, savaşın ardından en büyük pazar kaybını Körfez merkezli taşıyıcıların yaşadığını ortaya koyuyor. Özellikle Qatar Airways ciddi kapasite kaybı yaşarken, Emirates ve Etihad gibi devler de operasyonel kısıtlamalarla karşı karşıya kaldı.

Buna rağmen uzmanlara göre bu şirketler küresel merkez olma hedeflerinden vazgeçmiş değil. Savaşın sona ermesiyle birlikte agresif fiyat politikalarıyla pazara hızlı dönüş yapmaları bekleniyor.

HAVA SAHASI KRİZİ ROTALARI DEĞİŞTİRDİ

İran ve Irak hava sahalarının kapanması, Avrupa-Asya uçuşlarını daha karmaşık hale getirdi. Uçaklar artık Gürcistan, Azerbaycan ve Orta Asya üzerinden daha dar koridorları kullanmak zorunda kalıyor. Bu durum uçuş sürelerini uzatırken maliyetleri de artırıyor.

Zaten Rusya-Ukrayna savaşı sonrası kısıtlanan hava sahası seçenekleri, bu krizle birlikte daha da daralmış durumda.

FİLO VE OPERASYONEL SINIRLAR ENGEL OLUYOR

Yeni rotalara hızlı geçiş her ne kadar cazip görünse de, havayolu şirketleri için ciddi operasyonel zorluklar barındırıyor. Uzun menzilli uçuşlar için gerekli geniş gövdeli uçakların sınırlı olması ve yeni uçak teslimatlarındaki gecikmeler, kapasite artışını sınırlıyor.

Ayrıca yeni hatların açılması; slot izinleri, ekip planlaması ve altyapı hazırlıkları nedeniyle aylar süren bir süreç gerektiriyor.

HİSSELERDE SERT DÜŞÜŞ

Savaşın finansal etkileri de dikkat çekiyor. Lufthansa hisseleri %17, IAG (British Airways) %13 ve Air France-KLM %27 değer kaybetti. Büyük yatırım bankalarının hedef fiyat düşürmeleri, sektör üzerindeki baskının sürdüğünü gösteriyor.

FİYAT SAVAŞI KAPIDA

Uzmanlara göre savaş sona erdiğinde en sert rekabet fiyatlar üzerinden yaşanacak. Körfez havayollarının agresif indirimlerle yolcu trafiğini yeniden kazanması beklenirken, Avrupalı şirketlerin bu rekabete ne kadar dayanabileceği belirsiz.