Benzin krizi büyüyor: İran savaşı ABD’de fiyatları uçurdu
ABD ile İran arasında yaşanan savaşın ekonomik etkileri giderek daha belirgin hale gelirken, yükselen enerji maliyetleri ve bozulan tedarik zincirleri Amerikan ekonomisinde ciddi bir baskı yaratıyor. Ekonomistler, son verilerin yalnızca başlangıç olduğunu ve önümüzdeki aylarda etkilerin daha da derinleşeceğini vurguluyor.
ENERJİ ŞOKU ENFLASYONU TETİKLEDİ
Savaşın ardından benzin fiyatlarında görülen sert artış, ABD’de enflasyonun son dört yılın en hızlı yükselişlerinden birini kaydetmesine neden oldu. Mart ayında tüketici fiyat endeksindeki yüzde 0,9’luk artışın yaklaşık dörtte üçünün akaryakıt kaynaklı olması dikkat çekti.
“BENZİN FİYATLARINDAKİ SIÇRAMA, ENFLASYON ARTIŞININ ANA SÜRÜKLEYİCİSİ OLDU.”
Akaryakıt fiyatlarının galon başına ortalama 1 doların üzerinde artması, zaten yüksek fiyatlardan şikâyet eden tüketiciler üzerinde ek bir yük oluşturdu. Enerji maliyetlerindeki bu yükseliş yalnızca pompada kalmadı; gübre ve dizel fiyatlarındaki artış tarım ve taşımacılık maliyetlerini de yukarı çekti.
TEDARİK ZİNCİRİ VE GIDA FİYATLARINA YANSIYAN DALGA
Enerji fiyatlarındaki yükseliş, domino etkisi yaratarak uçak bileti fiyatlarından gıda ürünlerine kadar geniş bir yelpazede maliyet artışlarına yol açıyor. Gübre arzındaki aksaklıkların ilerleyen dönemde market fiyatlarına daha güçlü şekilde yansıması bekleniyor.
“ARTIŞ SADECE LÜKS TÜKETİMDE DEĞİL, GÜNLÜK HARCAMALARDA DA NET ŞEKİLDE HİSSEDİLECEK.”
Uzmanlar, tüketicilerin faturalarında yeni ek maliyet kalemleri görmeye başlayacağını ve bunun harcanabilir gelir üzerinde baskıyı artıracağını ifade ediyor.
ATEŞKES ETKİYİ SINIRLAYAMADI
ABD ile İran arasında sağlanan iki haftalık kırılgan ateşkes, piyasalarda kısa süreli bir rahatlama yaratsa da, savaşın küresel enerji altyapısı ve tedarik zincirlerinde oluşturduğu hasarı telafi etmeye yetmedi.
“ATEŞKES, EKONOMİDE OLUŞAN TAHRİBATI TELAFİ ETMEKTE YETERSİZ KALDI.”
Ekonomistler, büyümenin yavaşlayacağı, fiyat baskılarının süreceği ve tüketicilerin alım gücünün aşınmaya devam edeceği konusunda uyarıyor. Etkinin boyutu ise çatışmanın süresine ve yeniden tırmanıp tırmanmayacağına bağlı olacak.
TÜKETİCİ GÜVENİ TARİHİ DİPTE
Michigan Üniversitesi verilerine göre Amerikalıların mevcut finansal durum algısı Nisan başında 2009’dan bu yana en kötü seviyeye geriledi. Enflasyon beklentilerinde ise belirgin bir sıçrama yaşandı.
Artan fiyat baskısı, özellikle düşük gelirli haneler üzerinde daha sert hissediliyor. Enerji maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle bu kesimlerin diğer harcamalarını kısmak zorunda kalabileceği belirtiliyor.
PETROL VE AKARYAKITTA YENİ DENGE ARANIYOR
Ateşkes haberiyle petrol fiyatlarında kısmi geri çekilme yaşansa da uzmanlar, yıl sonuna kadar benzin ve dizel fiyatlarının savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalacağını öngörüyor. Yaz aylarında artan talep nedeniyle fiyatların yeniden yukarı yönlü baskı altında kalabileceği ifade ediliyor.
Olası bir gerilim artışı senaryosunda ise ABD genelinde benzin fiyatlarının galon başına 5 doların üzerine çıkabileceği değerlendiriliyor.
ŞİRKETLER VE FED TEMKİNLİ
Artan belirsizlik, şirketlerin yatırım ve işe alım kararlarında daha temkinli davranmasına yol açabilir. Ekonomistler, bu durumun büyüme üzerinde ek baskı yaratabileceğini belirtiyor.
Öte yandan ABD Merkez Bankası’nın da gelişmeleri yakından izlediği ve faiz indirimleri konusunda aceleci davranmayacağı ifade ediliyor. Çekirdek enflasyon göstergeleri nispeten sınırlı kalsa da genel fiyat baskısının sürdüğü görülüyor.
