İklim krizi sofrayı vuruyor, temel gıdalar pahalanıyor

Aşırı sıcaklık, kuraklık ve yoğun yağışlar dünya genelinde temel gıda fiyatlarını artırıyor. Zero Carbon Analytics’in 2022-2026 dönemini inceleyen çalışması, hava kaynaklı fiyat sıçramalarının giderek daha kalıcı bir enflasyon unsuruna dönüştüğünü gösteriyor.

Araştırmada bu yıl kaydedilen fiyat artışlarının biri dışında tamamı, tarihsel iklim kayıtlarında benzeri görülmemiş sıcaklık, kuraklık veya yağışlarla ilişkilendirildi.

İklim kaynaklı fiyat artışları yaygınlaşıyor

Çalışmada deniz yosunundan ete, domatesten mısıra kadar birçok üründe fiyat artışlarının aşırı hava olaylarıyla bağlantılı olduğu belirtildi.

Tek istisna, ABD’de domates fiyatlarını yaklaşık yüzde 40 yükselten kış fırtınası oldu. Araştırmaya göre bu olayın şiddeti iklim değişikliği nedeniyle artmadı.

Zero Carbon Analytics Baş Yazarı Joanne Bentley-McKune, fosil yakıt bağımlılığı ve aşırı hava olaylarının yaşam maliyetlerini kalıcı biçimde yükselttiğini savundu.

Küresel gıda fiyatlarında baskı yeniden arttı

2026, üreticiler açısından zor bir yıl oldu. Orta Doğu ve Karadeniz’deki jeopolitik gerilimler ticaret yollarını etkilerken, tarımsal girdi maliyetleri de yükseldi.

Buna ek olarak aşırı hava olayları mevcut hasatları vurdu ve gelecek yılın ekim dönemini tehdit etmeye başladı.

Bu yıl buğday, mısır, kakao ve şeker fiyatları yükseldi. Birleşmiş Milletler gıda emtia endeksi de ağustosta yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine çıktı.

Fransa’da mısır ve sebze fiyatları sert yükseldi

Avrupa’nın bazı bölgeleri tarihinin en sıcak yazlarından birini yaşadı.

Fransa’nın güneybatısında sıcaklık 44 dereceyi aşarken, İngiltere’de şimdiye kadarki en sıcak haziran günü kaydedildi.

World Weather Attribution araştırmacılarına göre, mahsul kayıplarına yol açan toprak kuraklığı Batı Avrupa’da yaklaşık 5 kat, Doğu Avrupa’da 11 kat daha olası hale geldi.

Fransa’da mısır hasadının en az 1980’den bu yana en düşük seviyeye inmesi bekleniyor.

Tüketici tarafında mısır fiyatları yüzde 16 yükseldi.

Kabak fiyatları yıllık yüzde 32, domates yüzde 31 arttı. Yeşil fasulyede artış yaklaşık yüzde 25’e ulaştı.

ABD’de sığır eti fiyatları rekor kırdı

ABD’de sığır eti fiyatları nisan ayında rekor seviyeye çıktı.

Ülkedeki sığır sürüsü 75 yılın en düşük seviyesine geriledi. Bu düşüşte kuraklık ve diğer hava koşullarının yanı sıra New World screwworm paraziti de etkili oldu.

ABD, 2026’da kayıtlardaki en sıcak mart ayını yaşadı.

Mountain West bölgesindeki kar örtüsünün zayıflaması su sıkıntısını hızlandırdı.

Great Plains bölgesinde de sıcaklıkların otlakları kurutmasıyla sığır eti fiyatları geçen yıla göre yaklaşık yüzde 15 yükseldi.

İspanya ve ABD’de domates fiyatları arttı

İspanya, yılın ilk iki ayında kayıtlardaki en yağışlı ocak ve şubat dönemini yaşadı.

Ávila-Madrid-Toledo bölgesinde yağışlar normalin yüzde 175 üzerine çıktı. Tarım alanları su altında kaldı ve domates üretimi olumsuz etkilendi.

Yaz aylarında ise bazı bölgelerde orman yangınları, rekor sıcaklıklar ve şiddetli kuraklık görüldü.

İspanya’da domates fiyatları yıllık yüzde 11 yükseldi.

ABD’de ise Şubat ayındaki Gianna Kış Fırtınası Florida’ya kadar soğuk hava ve kar getirdi. Bunun sonucunda domates fiyatları ocak-nisan arasında yüzde 40 arttı.

Deniz sıcaklıkları Asya’da nori fiyatlarını etkiledi

Dünya denizleri temmuz ayında kayıtlardaki en yüksek yüzey sıcaklığına ulaştı.

Bu durum bazı deniz türlerini daha serin kuzey sularına yöneltti.

Japonya çevresindeki deniz yüzeyi sıcaklıkları Ekim 2025’te rekor seviyeye çıkmıştı.

Nori üretimi için uygun su sıcaklığı 5 ila 20 derece arasında bulunuyor.

Mart ayına gelindiğinde, suşi yapımında kullanılan norinin fiyatı yaklaşık yüzde 20 yükselmişti.

Az sayıda üründeki artış genel enflasyonu etkileyebiliyor

Energy & Climate Intelligence Unit analizine göre sınırlı sayıdaki temel gıda kalemindeki sert artış, toplam gıda enflasyonunu belirgin biçimde yukarı çekebiliyor.

İngiltere’de tereyağı, sığır eti, süt, kahve ve çikolata gibi birkaç ürün, gıda enflasyonunun yüzde 30 ila yüzde 40’ını oluşturdu.

Aşırı hava olaylarının meyve, sebze ve protein gibi temel beslenme ürünlerinin üretimini de bozduğu belirtiliyor.

Bu durum, daha besleyici ürünlerin erişilebilirliğini ve çeşitliliğini azaltma riski taşıyor.

Araştırmacılara göre 2035’e kadar beklenen ısınma, yıllık gıda enflasyonuna 3,23 puana, manşet enflasyona ise 1,18 puana kadar ek baskı yaratabilir.