Jeopolitik riskler küresel gıda fiyatlarını dört yılın zirvesine taşıdı
Küresel gıda fiyatları; jeopolitik gerilimler, ticaret yollarındaki aksamalar, yüksek enerji maliyetleri ve olumsuz hava koşullarının etkisiyle Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Gübre fiyatları zirveden gerilemesine rağmen üreticiler üzerindeki baskısını sürdürüyor.
Küresel gıda ve gübre piyasaları, Orta Doğu’daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz sevkiyatlarında yaşanan belirsizlikler ve aşırı hava olaylarının etkisi altında bulunuyor.
Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı’ndaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı gemilerin Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirilmesi; teslimat sürelerini, navlun, yakıt ve sigorta maliyetlerini artırıyor. Bu durum gıda, enerji ve gübre fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
Gıda fiyatları 133,3 puana yükseldi
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık yüzde 1,9 artarak 133,3 puana çıktı. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Küresel gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 2,5 yükselirken tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında aylık artış kaydedildi.
En yüksek artış yüzde 11,9 ile şeker fiyatlarında görüldü. Şeker fiyatları; Avrupa’daki sıcak ve kurak hava, El Nino’nun Asya üretimine yönelik etkileri, Brezilya’daki üretim kaybı ve Hindistan’ın ithalat kararının etkisiyle Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Ağustosta tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 arttı.
Buğday fiyatlarında yıllık artış yüzde 15
Karadeniz’deki ihracat sorunları ve Avrupa’daki kurak hava koşulları nedeniyle buğday fiyatları aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 yükseldi.
Mısır fiyatları ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretim endişeleri, yem ve etanol talebi ile Ukrayna ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 arttı. Pirinç fiyatlarındaki artış ise yüzde 0,5 olarak gerçekleşti.
Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’daki üretimin El Nino’dan etkilenebileceği endişesiyle Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Küresel tahıl üretiminde düşüş bekleniyor
FAO, dünya tahıl üretiminin bu yıl yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini bekliyor.
Küresel mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton olacağı tahmin ediliyor.
Tahıl stoklarının makul seviyelerde bulunmasına rağmen üretim ve ticarette beklenen düşüşün arz endişelerini artırdığı belirtiliyor.
Gübre fiyatları yüksek seviyelerini koruyor
Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyat endeksi, hazirandaki 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana geriledi. Endeks iki aylık dönemde yüzde 6,2 düşmesine rağmen yüksek seyrini sürdürdü.
Haziran-ağustos döneminde ürenin ton fiyatı yüzde 13,9 düşüşle 390 dolara, triple süper fosfatın fiyatı yüzde 4,2 azalışla 704,4 dolara ve potasyum klorürün fiyatı yüzde 3,9 gerilemeyle 386,9 dolara indi.
Aynı dönemde diamonyum fosfatın ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 793,5 dolara, fosfat kayanın fiyatı ise yüzde 8,3 yükselişle 170 dolara çıktı.
Üre fiyatlarındaki gerilemede alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi ve yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alımların ertelenmesi etkili oldu.
Dünya Bankası yüzde 31 artış bekliyor
Dünya Bankası, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artacağını tahmin ediyor.
Gübrenin çiftçiler açısından erişilebilirliğinin 2022’den bu yana en düşük seviyesine gerilemesi beklenirken yüksek enerji maliyetleri, boğazlardaki sevkiyat sorunları, El Nino, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkılığın gıda fiyatları üzerindeki riskleri canlı tutacağı öngörülüyor.
