İran riyali tarihi düşüşte: Dolar 1.81 milyonu gördü

İran ekonomisi, ateşkes sonrası ortaya çıkan döviz talebiyle yeni bir şok dalgası yaşıyor. Haftalarca baskı altında tutulan kur hareketleri, piyasaların yeniden açılmasıyla birlikte sert bir şekilde ortaya çıktı. İran riyali, dolar karşısında tarihi dip seviyelere gerileyerek ekonomik kırılganlığın boyutunu bir kez daha gözler önüne serdi.

RİYAL TARİHİ DİP SEVİYEYE GERİLEDİ

İran’ın para birimi, çarşamba günü ABD doları karşısında 1.810.000 riyal seviyesine kadar düşerek rekor seviyede değer kaybı yaşadı. Bu sert gerileme, uzun süredir bastırılan döviz talebinin aniden piyasaya yönelmesiyle hız kazandı.

İran riyali, ateşkes sonrası artan döviz talebiyle dolar karşısında 1.810.000 seviyesine gerileyerek tarihinin en düşük seviyesini gördü.

İran Öğrenci Haber Ajansı’nın (ISNA) verilerine göre, riyal yalnızca son iki gün içinde yaklaşık yüzde 15 değer kaybetti. Daha önce savaş ve tatil koşulları nedeniyle döviz talebinin sınırlı kaldığı ifade ediliyordu.

ATEŞKES SONRASI BİRİKEN TALEP PATLADI

ABD ile İran arasında 8 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkes, piyasaların yeniden hareketlenmesine yol açtı. Çatışma süresince ertelenen döviz alımları, ateşkesin ardından yoğun şekilde devreye girdi.

Son iki günde yaklaşık yüzde 15’lik değer kaybı, savaş süresince ertelenen döviz talebinin piyasaya ani yansımasının sonucu olarak görülüyor.

Ancak ateşkese rağmen ekonomik baskıların devam etmesi, riyal üzerindeki baskıyı artırdı. Washington yönetiminin Körfez bölgesinde İran limanlarına yönelik uyguladığı abluka, ülkenin döviz gelirlerini ciddi şekilde sınırladı.

YAPTIRIM VE ABLUKA EKONOMİYİ DARALTIYOR

ABD ve İsrail’in İran altyapısına yönelik saldırılarının etkileri ekonomide derin izler bıraktı. Özellikle çelik ve petrokimya sektörlerinde ihracatın durdurulması, ülkenin en önemli döviz kaynaklarının kesilmesine neden oldu.

İhracatın aksaması ve limanlara yönelik abluka, İran’ın döviz girişini azaltarak riyal üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Bu gelişmeler, zaten kırılgan olan ekonomik dengeleri daha da zorladı. Döviz arzının azalması, açık piyasada fiyatların hızla yukarı yönlü hareket etmesine yol açtı.

ENFLASYON BASKISI VE YENİ MALİYETLER KAPIDA

İran Merkez Bankası verilerine göre, 20 Mart – 20 Nisan döneminde yıllık enflasyon yüzde 65,8 seviyesinde gerçekleşti. Kur şokunun devam etmesi halinde bu oranın daha da yükselmesi bekleniyor.

Riyalin değer kaybı, ithalat maliyetlerini artırırken, savaş sonrası yeniden inşa sürecinin getireceği harcamalar da enflasyonist baskıyı büyütüyor. Ekonomistler, fiyat artışlarının önümüzdeki dönemde daha da hızlanabileceği uyarısında bulunuyor.

PROTESTOLAR VE PİYASA BELİRSİZLİĞİ DERİNLEŞİYOR

2025 yılı boyunca İran riyali dolar karşısında yaklaşık yüzde 70 oranında değer kaybetti. Bu sert düşüş, ülke genelinde ekonomik memnuniyetsizliği artırdı ve protestoları tetikledi.

Tahran’daki çarşı esnafı, öngörülemeyen kur dalgalanmaları nedeniyle ticaret yapmanın giderek zorlaştığını dile getiriyor. Kur oynaklığı, hem fiyat belirlemeyi hem de tedarik zincirlerini ciddi şekilde etkiliyor.

KISA VADELİ DENGE ARAYIŞI

ISNA’nın değerlendirmelerine göre, euro ve Birleşik Arap Emirlikleri dirhemi gibi para birimlerinde görülen ani yükselişin zamanla dengelenmesi bekleniyor. İran içindeki döviz sözleşmelerinin devreye girmesi ve piyasaya daha fazla döviz arz edilmesi halinde kısmi bir istikrar sağlanabileceği ifade ediliyor.

Öte yandan döviz takip platformları, dolar kurunun 1.760.000 ile 1.810.000 riyal aralığında dalgalandığını gösteriyor. Ancak mevcut jeopolitik riskler ve ekonomik baskılar devam ettiği sürece oynaklığın sürmesi bekleniyor.