ABD ile İran anlaşmaya yaklaştı: Hürmüz Boğazı için kritik pazarlık

ABD ile İran arasında haftalardır süren kritik temaslarda yeni bir aşamaya geçildi. Taraflar ateşkesin uzatılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılması konusunda önemli ilerleme sağlarken, anlaşmanın kaderini belirleyecek bazı kritik başlıklar hâlâ masada duruyor. Küresel enerji piyasalarının yakından izlediği görüşmelerde özellikle İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ve boğazdan geçecek gemilere uygulanacak yeni düzenlemeler öne çıkıyor.

ABD ve İran cephesinden gelen açıklamalar, diplomatik temasların tamamen kopmadığını ancak nihai anlaşmanın henüz imza aşamasına gelmediğini gösterdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghaei, görüşmelerde birçok konuda ortak anlayış oluştuğunu belirtirken, “Anlaşma artık tamamlandı demek için erken” mesajı verdi.

HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN KRİTİK PAZARLIK

Dünyanın enerji arzı açısından en stratejik geçiş noktalarından biri kabul edilen Hürmüz Boğazı konusunda taraflar arasında yoğun müzakere yürütülüyor. İran yönetimi, boğazdan geçecek ticari gemiler için “geçiş ücreti” değil, çevresel koruma ve güvenlik hizmeti bedeli alınmasını istediğini savundu. Washington yönetiminin ise bu talebe nasıl yaklaşacağı henüz netlik kazanmadı.

ABD tarafı özellikle boğazın tamamen açık tutulmasını ve enerji sevkiyatlarının kesintisiz sürmesini garanti altına almak istiyor. İran ise bölgedeki güvenlik dengeleri ve ekonomik yaptırımlar nedeniyle yeni şartlar masaya koyuyor.

PETROL FİYATLARINDA SERT GERİLEME YAŞANDI

Müzakerelerde ilerleme sinyali verilmesinin ardından küresel piyasalarda tansiyon hızla düştü. Petrol fiyatları gün içerisinde yüzde 5’in üzerinde gerilerken Brent petrol 98 dolar seviyelerine çekildi. Enerji piyasalarında haftalardır fiyatlara yansıyan savaş riskinin kısmen azalması yatırımcıların rahat nefes almasını sağladı.

Chicago merkezli Karobaar Capital yatırım yöneticisi Haris Khurshid, piyasalarda uzun süredir “en kötü senaryonun” fiyatlandığını belirterek, görüşmelerin devam etmesinin risk primini hızlı biçimde aşağı çektiğini söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump ise İran konusunda aceleci davranmayacaklarını vurguladı. Trump, yapılacak olası anlaşmanın Barack Obama dönemindeki nükleer anlaşmadan tamamen farklı olacağını savundu. Trump açıklamasında, İran’ın nükleer silah geliştirmesine kesinlikle izin verilmeyeceğini yineledi.

İRAN’IN URANYUM STOKLARI MASADAKİ EN KRİTİK BAŞLIK OLDU

Görüşmelerin en hassas maddelerinden biri İran’ın yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum rezervleri oldu. Washington yönetimi, İran’ın bu stokları devretmesini ya da imha etmesini isterken, Tahran yönetimi uranyum kapasitesini tamamen kaybetmeye sıcak bakmıyor.

ABD’li yetkililer, geçici anlaşma kapsamında İran’ın prensipte bazı uranyum stoklarını tasfiye etmeyi kabul ettiğini öne sürse de İran tarafı bu iddiaları doğrulamadı. İran yönetimi mevcut stokların korunacağını savunuyor.

Öte yandan ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını gevşetmeye hazırlandığı ve milyarlarca dolarlık İran varlığının aşamalı şekilde serbest bırakılmasının gündemde olduğu belirtiliyor. Ancak yaptırımların kaldırılması tamamen İran’ın anlaşma şartlarına uyup uymayacağına bağlı olacak.

KÖRFEZ ÜLKELERİ SAVAŞIN YENİDEN BAŞLAMASINI İSTEMİYOR

Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar başta olmak üzere birçok Körfez ülkesi de Washington yönetimine çatışmaların yeniden başlamaması yönünde baskı yapıyor. Bölgedeki enerji trafiğinin yeniden sekteye uğraması ihtimali hem küresel ekonomiyi hem de petrol ihracatçısı ülkeleri doğrudan etkiliyor.

Bu süreçte Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi’nin bazı sevkiyatlarını kendi filosu üzerinden sessiz şekilde sürdürdüğü ortaya çıktı. Katar ve BAE çıkışlı LNG tankerlerinin de son günlerde Hürmüz Boğazı’nı kontrollü biçimde geçtiği bildirildi.

ABD ile İran arasında yürütülen temasların seyri, yalnızca Orta Doğu’daki güvenlik dengelerini değil küresel petrol fiyatlarından enflasyona kadar birçok başlığı doğrudan etkilemeye devam ediyor. Tarafların önümüzdeki günlerde teknik detaylar üzerinde yoğun pazarlık yürütmesi bekleniyor.