Neden başkent Ankara’dan pek çok yere direkt uçuş yok?

Yurt dışında yaşayan Ankaralıların Ankara’ya gelirken ya da Ankara’da yaşayanların yurt dışı ya da yurt içinde seyahat ederken karşılaştığı bir sorun var: İstanbul aktarmasına tâbi olmak. Peki gerçekten de bir başkent, neden “direkt uçuş sıkıntısı” yaşar?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 21 Eylül’de, Avrupa Hava Seyrüsefer Emniyeti Teşkilatı’nın hazırladığı, 9-15 Eylül tarihlerini kapsayan Avrupa Havacılık Genel Bakış Raporu’nun detaylarını paylaştı.

Rapora göre İstanbul Havalimanı, günlük ortalama bin 488 uçuş ile Avrupa’daki en yoğun havalimanı oldu. Bu haberin paylaşılmasının ardından ilk tepki Ankaralılardan geldi.

Ankara’dan pek çok uçuşun İstanbul aktarmalı olduğu, dolayısıyla yurt içi/yurt dışı uçuşların İstanbul’a yönlendirildiği, bu durumun da İstanbul’daki uçuş sayısını artırdığı, sosyal medyadaki eleştiriler arasındaydı.

“Uçuşların pek çoğunun İstanbul aktarmalı” oluşu yalnızca Ankara’nın değil, Anadolu’da havalimanı olan pek çok kentin meselesi esasında. Ancak Ankara’nın bir başkent oluşu bu durumu farklı bir noktaya taşıyor. Bazı şehirlere direkt uçuş olmamasının yanında, bazı şehirlere de uçuş sayısı oldukça az. Yurt dışı uçuşlara baktığımızda da İstanbul’a kıyasla direkt uçuşların daha az olduğunu görüyoruz.

ATO Başkanı: İstanbul’dan 170 ülkeye uçulabilirken; bu sayı Esenboğa için 25

Yurt dışı uçuşlarla ilgili durum, Ankara Ticaret Odası’nın dahi gündemine girmiş durumda. ATO Başkanı Gürsel Baran, 26 Nisan’da yaptığı açıklamada önemli istatistikler paylaştı. Buna göre:

İstanbul Havalimanı’ndan 120 ülke 280 destinasyona, Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan 51 ülke ve 154 destinasyona uçuş gerçekleştiriliyorken, Ankara Esenboğa’dan sadece 25 ülke 41 destinasyona uçulabiliyor.

İstanbul Havalimanı’ndan haftalık yurt dışı uçuş sayısı 4 bin iken, Esenboğa Havalimanı’ndan sadece 160 uçuş gerçekleşiyor.

Ankara’ya üçüncü pist

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, konuyla ilgili olarak Ekim 2023’te yaptığı açıklamada Ankara’ya hava ulaşımı konusunda talebin çok fazla olduğunu ve Esenboğa Havalimanı’nın mevcut kapasitesinin yetersiz olduğunu söylemişti.

Yolcu istatistiklerine baktığımızda; iç ve dış hatlarda 2000 yılında toplam 4 milyon yolcu ağırlayan Esenboğa’nın 2023’te yolcu sayısını 11,9 milyona çıkardığını görüyoruz. Bu sayı, 2022’deki 8,6 milyonluk yolcu sayısının da üzerinde.

Kapasite artışı ile ilgili Bakanlığın hâlen yürüttüğü bir projesi var: Esenboğa’ya üçüncü pist yapımı. İnşaatı devam eden pistin, 2025 yılında da açılması bekleniyor.

“Koca okyanusu aştığımız sürede başkentten başkente gelemiyoruz”

Yurt dışından Ankara’ya en fazla uçuş Almanya’dan. Ancak Hollanda için aynı şeyi söylemek güç.

Ankara’dan Hollanda’ya iş sebebiyle göç edenler, Ekotürk’e yaptıkları açıklamada Amsterdam-Ankara direkt uçuşlarının haftanın bazı günlerinde, tek bir havayolu şirketi ile olduğunu söylüyorlar. Anlattıklarına göre o uçuş da çok pahalı. Ekim ayında Amsterdam-Ankara biletleri 400 euroyken, bu yazın 600 euroya kadar çıkıyor. Hâl böyle olunca İstanbul aktarmalı uçuşlara yöneliyorlar.

Ancak uçuş, aktarmalı olunca; Amsterdam-Ankara ulaşım süresi, Amsterdam New York ulaşım süresinden daha uzun olabiliyor. “Koca okyanusu aştığımız sürede başkentten başkente gelemiyoruz” diyor Utrecht’te yönetici pozisyonunda çalışan bir kişi. “Amsterdam’dan Kayseri’ye direkt uçuş var. Ankara’ya yok. Hollanda’nın başkentinden Türkiye’nin başkentine nasıl direkt uçuş olmaz” şeklinde şikayetler de var.

Tabii bu uçuşların tek amacı, tatil olmuyor. Hastası, cenazesi olanlar için aktarmalı uçuşlar, büyük zaman kaybı. Çocuklu aileler için ise Ankara’daki ailelerini ziyaret edeceklerse, o yolculuk çileye dönüşüyor.

Ankara’dan Azerbaycan, Kazakistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Ürdün’e direkt uçabiliyorsunuz. Frankfurt, Münih, Paris ve Londra’ya da direkt uçuşlar var ama bunların da çoğu haftanın bazı günlerinde. Ankaralı bir iş insanıysanız; programınızı çoğunlukla İstanbul’a göre ayarlamanız gerekiyor.

Ankara-Sinop arası otobüsle 7 saat, uçakla 20 saat

Türkiye’deki 54 havalimanına baktığımızda; direkt uçuşun olmadığı şehirler, genellikle Kayseri, Denizli, Sivas, Tokat, Nevşehir gibi Ankara’ya yakın merkezler. Karayolunu tercih etmek istemeyenler için tek yol, 4 saatten başlayıp 16 saate kadar uzayabilen İstanbul aktarmalı uçuşlar.

Sinop, Zonguldak, Bursa, Edremit ve Tekirdağ da direkt uçuşun olmadığı diğer bazı bölgeler. Örneğin Sinop’a otobüsle gitmek istediğinizde sefer süresi 7 saat. Uçakla gitmek istediğinizde 5 saat aktarma da var 20 saat aktarma da.

Ankara’dan Bursa’ya hiç aktarmasız sefer yok. Üstelik Bursa’ya yalnızca İstanbul değil, Muş, Diyarbakır, Trabzon aktarmalı olarak uçulabiliyor. Tabii burada “yeterli yolcu sayısına ulaşılamadığı için diğer şehirlerden yolcu alarak Bursa’ya geçildiği” akıllara geliyor.

Özellikle doğu şehirlerine baktığımızda ise başkentten bu bölgelere günde bir kez aktarmasız uçuş olduğunu görüyoruz. Örneğin Mardin, Şırnak, Ağrı, Adıyaman, Iğdır, Şanlıurfa, Siirt, Hakkâri ve Kars’a günde bir kez öğlen saatlerinde uçabiliyorsunuz. Ankara’dan Muş’a aktarmasız olarak bir uçuş varken, İstanbul’da bu sayı 4.

Doğu şehirlerinden daha önce şikayetler gelmişti

Uçuş sayısı konusu yalnızca Ankara’nın değil pek çok doğu ilinin de problemi

Vanlı turizmciler, 2023’te Gazete Duvar’a verdikleri röportajda uçak seferlerinin yetersizliği ve fahiş bilet fiyatları sorunlarından şikâyet etmişti. Van turizmi son yıllarda giderek artmasına rağmen uçak biletleri, 30 gün önceden tükeniyor.

CHP Şanlıurfa Milletvekili Mahmut Tanal da bu yılın başında GAP Havalimanı’nda yaşanan aksaklıkları Kamu Denetçiliği Kurumu’na şikâyet etmişti. Tanal’ın şikayetleri arasında Urfa ile büyük kentler arasında direkt uçuşların olmayışı da vardı.

Ankara’nın havalimanı ulaşımı sorunu da devam ediyor

Ankara için tek sorun diğer şehir ya da ülkelere uçabilmek değil. Uçağınıza yetişirken ya da uçağınızdan indiğinizde başka bir “ulaşım problemi” ile karşı karşıyasınız.

Örneğin, Şanlıurfa, Diyarbakır, Van ya da Siirt gibi şehirlere sabah 7-8 arası uçmak zorundaysanız, yüklü bir taksi ücretini de gözden çıkarmak zorundasınız.

Zira hem hâlen havalimanına metro yok hem de en yakınınızdaki metro istasyonu sabah 6’da açılıyor. Bu durumda havalimanı servisleri ya da belediye otobüslerini tercih edebilirsiniz. Ancak bu otobüslerin kalktığı noktalara da o kadar erken saatte ulaşım ya yok ya çok çok nadir.
Yani sizi havalimanına götürecek otobüse ulaşmak için de önce taksiye binmek zorundasınız.
Ankara, havalimanından şehir merkezine metronun olmadığı bir Avrupa başkenti ve de bilinenin aksine bu metro projesi, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde değil, Ulaştırma Bakanlığı’nda. Bu proje 2019’da yatırım programına alındı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasına göre proje, 2028’de tamamlanacak.

Peki bir başkentten pek çok şehre ve ülkeye uçuş sayısı neden az?

Uzmanlarla konuştuğumuzda bunun öncelikli nedeninin arz-talep dengesi olduğunu söylüyorlar.

Ekotürk’e konuşan sivil havacılık uzmanı Musa Alioğlu “Şayet bir şehre çok yüksek oranda talep olursa, hiçbir havayolu şirketi buna kayıtsız kalamaz, o destinasyona uçuş koyar” yorumunu yapıyor.

Alioğlu “Şayet Paris’e 5000 yolcu varsa, bu 25 tane uçak demek. Böyle bir yoğunluk varsa uçak koymak zorundalar” örneğini de paylaşıyor.

Alioğlu’nun açıklamasına göre sorun, talepten ziyade, uçak sıkıntısının olması. Örneğin Türk Hava Yolları’nın 440 uçağı var. 130 ülkede 300’den fazla noktaya uçuyor. Şu anda 40 ila 45 uçak, bakım için yerde. Ve bu bakımlar yaklaşık 1 yıl sürüyor.

Alioğlu, “Nereden baksanız, THY’nin uçaklarının yüzde 10’u demek bu. Bu durum tabii ki uçuşu etkiliyor Türk Hava Yolları’nın büyük Amerikan firmaları gibi 1000 uçağı olsa o zaman elbette ki hemen her şehirdeki uçuş sayısı artabilir. Ancak mevcut ekonomik krizde 1000 uçağa ulaşabilen çok az havayolu şirketi var” diyor.

Bunun yanında THY’nin “Her noktaya uçan havayolu şirketi” imajını kaybetmemek gibi bir prensibi de var. Alioğlu’nun açıklamasına göre bu nedenle bazen uçakların 50 kişiyle havalandıkları da oluyor. Ancak böyle bir durumda da; bir uçağın doluluk oranı yüzde 70’i bulmazsa zarar etmeye başlıyor.

Dolayısıyla Ankaralının ya da Ankara’ya uçmak isteyenlerin talepleri de şikayetleri de haklı gerekçelere sahip. Amsterdam örneğindeki gibi özellikle bazı büyük başkentlerden Ankara’ya direkt uçuş olmaması, üzerine konuşulması gereken bir sorun.

Ancak uçak sayısı artırılamadıkça, her şehirden direkt uçuş olamıyor. Esenboğa’ya yapılacak yeni pist dâhi uçak sayısı arttıkça daha verimli hâle gelecek.

İstanbul Havalimanı’na yönlendirmelerin olması, havalimanının garanti ödemelerine pozitif yansıyor. Ancak uzmanlara göre, 101 uçak firmasının kullandığı bu havalimanında, Ankara’dan İstanbul aktarmaları, karşılanması gereken yolcu garantisinin küçük bir parçasını oluşturuyor.

Haber: Gökçen Tuncer