Sosyal medya devlerine tarihi darbe: Meta ve Google suçlu bulundu

ABD’de sosyal medya platformlarına karşı açılan davalar yeni bir dönemin kapısını araladı. Son yıllarda artan davalar, teknoloji devlerinin kullanıcıları özellikle gençleri platformda tutmak için bilinçli olarak bağımlılık yaratan sistemler geliştirdiğini öne sürüyor. Bu iddialar ilk kez bir mahkeme tarafından değerlendirilirken, çıkan karar sektörün geleceği açısından kritik bir kırılma noktası olarak görülüyor.

TARİHİ KARAR: META VE GOOGLE İHMALKAR BULUNDU

Los Angeles’ta görülen davada jüri, Meta Platforms Inc. ve Google için “tasarım ve işletim süreçlerinde ihmal” kararı verdi. Bu karar, sosyal medya platformlarının işleyişine yönelik ilk ciddi hukuki sorumluluk tespiti olarak kayda geçti.

25 Mart’ta açıklanan kararda jüri, sosyal medya platformlarının kullanıcı sağlığı üzerindeki etkilerini doğrudan sorumluluk kapsamına aldı.

Davanın merkezinde yer alan 20 yaşındaki genç kadın, çocukluk döneminden itibaren yoğun şekilde kullandığı Instagram ve YouTube nedeniyle anksiyete, depresyon ve beden algısı bozukluğu yaşadığını belirtti.

10 YILLIK KULLANIMIN BEDELİ: PSİKOLOJİK ÇÖKÜŞ İDDİASI

Davacı, sosyal medya kullanımının yıllar içinde kontrol edilemez bir alışkanlığa dönüştüğünü ve bunun ciddi psikolojik sorunlara yol açtığını savundu. Özellikle algoritmaların sürekli içerik akışı sunarak kullanıcıyı platformda tutmaya çalıştığı vurgulandı.

Davaya göre platformlar, kullanıcıların dopamin seviyelerini tetikleyen sistemlerle sürekli etkileşim yaratacak şekilde tasarlandı.

Bu durumun özellikle gelişim çağındaki bireyler üzerinde çok daha güçlü etkiler yarattığı ve bağımlılık riskini artırdığı ifade ediliyor.

3 BİNDEN FAZLA DAVA YOLDA: BÜYÜK TEKNOLOJİ İÇİN KRİTİK SÜREÇ

ABD genelinde sosyal medya şirketlerine karşı açılmış 3 binden fazla dava bulunuyor. Bu davalar; psikolojik zarar, fiziksel etkiler ve bazı vakalarda ölüm iddialarını içeriyor. Davalarda yalnızca bireyler değil, aileler ve eğitim kurumları da taraf olarak yer alıyor.

Ayrıca ByteDance ve Snap Inc. gibi diğer platformlar da benzer suçlamalarla karşı karşıya. Bazı şirketlerin ise dava süreçlerine girmeden gizli anlaşmalarla uzlaşma yoluna gittiği biliniyor.

“KAMUSAL RAHATSIZLIK” İDDİASI: OKULLAR DA DAVACI

ABD’de çok sayıda okul bölgesi, sosyal medya platformlarının öğrencilerin dikkatini dağıttığını ve eğitim süreçlerini olumsuz etkilediğini savunarak dava açtı. Bu davalarda şirketlerin “kamusal rahatsızlık” yarattığı iddia ediliyor.

Eğitim kurumları, platformların gençler üzerindeki etkileri nedeniyle artan psikolojik destek ihtiyacına dikkat çekerek maddi tazminat ve sistemsel değişiklik talep ediyor.

BAĞIMLILIK NASIL OLUŞUYOR?

Davacılara göre sosyal medya şirketleri, kumar ve tütün endüstrilerinde kullanılan davranışsal teknikleri dijital ortama taşıdı. Sonsuz kaydırma (infinite scroll), bildirimler ve algoritmik içerik önerileri, kullanıcıları “akış” (flow state) içinde tutarak platformdan kopmalarını zorlaştırıyor.

Bu sistemler sayesinde kullanıcı davranışları analiz edilerek reklam hedeflemesi için yüksek değerli veri havuzları oluşturuluyor.

İÇ YAZIŞMALAR ORTAYA ÇIKTI: ŞİRKETLER BİLİYORDU İDDİASI

2021 yılında Frances Haugen tarafından sızdırılan belgeler, platformların gençler üzerindeki olumsuz etkilerinin şirket içinde bilindiğini ortaya koydu.

Benzer şekilde TikTok’un sahibi ByteDance’in iç araştırmalarında, genç kullanıcıların riskli içeriklere daha açık olduğu ve “beğeni kazanma” motivasyonunun tehlikeli davranışları tetiklediği bilgisi yer aldı.

ŞİRKETLERDEN SAVUNMA: “BAĞLANTI SAĞLIYORUZ”

Şirketler ise suçlamaları reddediyor. Meta, sosyal medyanın gençler arasında iletişimi güçlendirdiğini savunurken, Google ise YouTube’un klasik bir sosyal medya platformu olmadığını ve daha çok bir içerik izleme servisi olduğunu belirtiyor.

Her iki şirket de verilen kararı temyize götüreceğini açıkladı.

SECTION 230 KALKANI DELİNDİ

Daha önce teknoloji şirketlerini koruyan Section 230 bu davalarda etkisiz kaldı. Mahkemeler, içerikten ziyade platform tasarımının hedef alınması nedeniyle şirketlerin bu yasa kapsamında korunamayacağına hükmetti.

MİLYARLIK RİSK: “BÜYÜK TÜTÜN” SENARYOSU MASADA

Mahkeme kararı doğrultusunda Meta’nın 4,2 milyon dolar, Google’ın ise 1,8 milyon dolar tazminat ödemesine hükmedildi. Bu rakamlar sembolik görünse de, devam eden davalar zincirleme etki yaratabilir.

Uzmanlara göre şirketler benzer davaları kaybetmeye devam ederse milyarlarca dolarlık toplu uzlaşmalar gündeme gelebilir. Bu durum, 1990’larda tütün şirketlerine karşı açılan davaları hatırlatıyor.