Tarım emtiasında sert ayrışma: Kahve ile kakao geriledi, buğday, pirinç ve pamuk zirve yaptı
Yılın ilk yarısında emtia piyasasında tarım ürünleri, jeopolitik gelişmeler ve iklim koşullarının etkisiyle farklı yönlerde hareket etti. ABD/İsrail-İran Savaşı’nın enerji ve gübre maliyetlerini artırması, El Nino kaynaklı kuraklık endişeleri ve küresel tedarik zincirindeki aksaklıklar özellikle buğday, pirinç ve pamuk fiyatlarında sert yükselişlere neden oldu. Buna karşın mısır, kahve, şeker ve kakao fiyatlarında ise düşüşler görüldü.
Tarım emtia piyasasında ürün bazlı ayrışma yaşandı
Yılın ilk altı ayında tarım emtia piyasalarında ürün bazlı farklılaşma dikkat çekti. Chicago Ticaret Borsası’nda işlem gören ürünler arasında buğday yüzde 16,2, pirinç yüzde 24, soya fasulyesi yüzde 9,2 değer kazanırken, mısır yüzde 1 geriledi.
Buğdayın kile fiyatı 6,8825 dolar ile Haziran 2024’ten bu yana en yüksek seviyesini test etti. Pirinç ise yüzde 20’nin üzerindeki yükselişle yılın en güçlü performans gösteren tarım ürünlerinden biri oldu.
Jeopolitik riskler, artan enerji ve gübre maliyetleri ile kuraklık kaynaklı arz endişeleri, yılın ilk yarısında buğday, pirinç ve pamuk fiyatlarını yukarı taşıdı.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş gübre maliyetlerini artırırken, ABD’nin önemli tarım bölgelerinde görülen kuraklık buğday üretimine ilişkin beklentileri zayıflattı. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan lojistik belirsizlikler de tahıl fiyatlarındaki yükselişi destekleyen unsurlar arasında yer aldı.
Pirinç tarafında ise hava koşulları üretimi olumsuz etkilerken, Hindistan’ın ihracat kısıtlamaları küresel arzı daralttı. Gübre maliyetlerindeki yükseliş ve Çin’den gelen talep de soya fasulyesi fiyatlarının artmasına katkı sağladı. Mısır fiyatlarında ise savaş geriliminin dönem dönem azalması ve Arjantin’de hasadın hızlanması aşağı yönlü hareketi beraberinde getirdi.
Pamuk yükselirken kahve ve kakao geriledi
Intercontinental Exchange (ICE) verilerine göre yılın ilk yarısında pamuk fiyatı yüzde 19,5 yükselirken, kahve yüzde 15, şeker yüzde 1,3 ve kakao yüzde 16,3 değer kaybetti.
Pamuk fiyatları, ABD’de etkili olan kuraklık ve don riski nedeniyle yükseliş gösterdi. Aynı dönemde enerji maliyetlerindeki artışın polyester üretim maliyetlerini yükseltmesi, tekstil üreticilerinin pamuğa yönelmesini sağlayarak fiyatları destekledi.
Kahvede ise Brezilya’da rekor hasat beklentisi ve Vietnam’dan gelen yüksek ihracat arz fazlası oluşturdu. ABD Tarım Bakanlığı, Brezilya’nın 2026-2027 sezonunda kahve üretiminin yüzde 14 artışla 71,9 milyon torbaya ulaşacağını öngörüyor. Bu beklenti kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.
Şeker fiyatlarında yüksek üretim beklentileri ve zayıf talep etkili olurken, Batı Afrika’daki olumlu hasat görünümü ile küresel talepteki yavaşlama kakao fiyatlarının gerilemesine neden oldu.
El Nino ve savaş fiyatlamaları etkiledi
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, yılın ilk yarısında tarım emtia piyasasında fiyatlamaların hem iklim koşulları hem de jeopolitik gelişmelerden etkilendiğini belirtti.
Ergezen, El Nino’nun özellikle Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya’da yağış miktarını azaltarak pirinç ve pamuk üretimine ilişkin endişeleri artırdığını ifade etti. Aynı şekilde Avustralya’daki kurak hava koşullarının da buğday rekoltesine yönelik beklentileri olumsuz etkilediğini kaydetti.
ABD/İsrail-İran Savaşı’nın enerji ve gübre maliyetlerini yükselttiğini belirten Ergezen, bu durumun tarımsal üretim maliyetlerini doğrudan artırdığını vurguladı. Enerji maliyetlerindeki yükseliş nedeniyle polyester üretim maliyetlerinin artmasının tekstil sektöründe pamuğa olan talebi güçlendirdiğini ifade etti.
