ABD’de market fiyatları yeniden kontrolden çıkıyor
ABD’de akaryakıt fiyatlarının ardından şimdi de market raflarında yeni bir zam dalgası kapıda. Uzmanlara göre kötü hava koşulları, İran savaşı kaynaklı enerji baskısı, gümrük tarifeleri ve hayvan varlığındaki düşüş nedeniyle Amerikalılar önümüzdeki dönemde gıda ürünlerine çok daha fazla para ödemek zorunda kalacak.
Bloomberg’in aktardığı verilere göre özellikle et, sebze ve temel tarım ürünlerinde yaşanan maliyet artışı, 2026’nın geri kalanında ve 2027 boyunca tüketicilerin bütçesini zorlamaya devam edecek. ABD’de market fiyatları nisan ayında son dört yılın en sert yükselişlerinden birini kaydetti.
UZMANLAR UYARDI: GIDA ARTIK DAHA AZ ULAŞILABİLİR OLACAK
California Polytechnic State Üniversitesi’nde tarım ekonomisi profesörü olarak görev yapan Ricky Volpe, gıda fiyatlarında kalıcı baskı oluştuğunu belirterek tüketicilerin zor bir döneme hazır olması gerektiğini söyledi.
“Gıda artık daha pahalı ve daha ulaşılması zor hale gelecek” değerlendirmesi, ABD’de yaklaşan yeni enflasyon dalgasının en net uyarılarından biri olarak öne çıktı.
ABD Tarım Bakanlığı’nın yayımladığı son raporda market fiyatlarının bu yıl yüzde 3,2 artacağı tahmin edilirken, Volpe bu oranın yüzde 4 ila 4,5 seviyelerine ulaşabileceğini düşünüyor.
Özellikle dar ve orta gelirli Amerikalılar artan fiyat baskısını günlük yaşamlarında daha yoğun hissetmeye başladı. Wisconsin’de yaşayan 62 yaşındaki James Giese, hazır gıda ve et tüketimini azalttığını, hatta bütçesini koruyabilmek için arka bahçesinde patates yetiştirmeye başladığını anlattı.
ET VE SEBZE FİYATLARINDA TARİHİ ARTIŞ
ABD’de en dikkat çekici yükselişlerden biri kırmızı et tarafında yaşandı. Ülkedeki büyükbaş hayvan varlığı son 75 yılın en düşük seviyesine gerilerken, kuraklık ve yüksek üretim maliyetleri nedeniyle dana eti fiyatları rekor seviyeye ulaştı.
Domates fiyatlarında da sert yükseliş görüldü. Florida’daki üretim bölgelerini vuran iki büyük kış fırtınası ürünlere zarar verirken, Meksika’dan yapılan sevkiyatların da Trump yönetiminin uyguladığı ek vergiler nedeniyle azalması fiyatları yukarı taşıdı.
Kuraklık özellikle ülkenin tahıl üretim merkezlerinde alarm seviyesine ulaştı. Nebraska Üniversitesi’ne bağlı Ulusal Kuraklık Azaltma Merkezi verilerine göre ABD’de kışlık buğday üretiminin yüzde 70’i kuraklık tehdidi altındaki bölgelerde bulunuyor.
Mısır üretim alanlarının yaklaşık dörtte biri de yağış eksikliği nedeniyle risk altında.
İRAN SAVAŞI GÜBRE VE LOJİSTİK MALİYETLERİNİ PATLATTI
Ortadoğu’daki çatışmaların küresel gübre piyasasını da sert şekilde etkilediği belirtiliyor. Bölgenin önemli hammadde tedarikçilerinden biri olması nedeniyle savaş sonrası gübre fiyatları Kuzey Amerika’da yüzde 20 yükseldi.
Artan mazot maliyetleri de çiftçilerin ve lojistik şirketlerinin giderlerini artırıyor. Traktörlerden nakliye kamyonlarına kadar üretim zincirinin her aşamasında enerji maliyetleri yükselirken, plastik ambalaj fiyatlarında da ciddi artış görülüyor.
Uzmanlar, savaş kaynaklı enerji ve gübre maliyetlerinin önümüzdeki hasat dönemlerinde market fiyatlarına daha sert yansıyacağını belirtiyor.
Öte yandan meteorologlar, ağustos ayı itibarıyla yeni bir El Niño hava olayının oluşabileceğini ve bunun 2027’ye kadar küresel sıcaklıkları daha da artırabileceğini ifade ediyor. Bu durumun kahve, kakao, pirinç ve meyve üretiminde yeni arz sorunları yaratabileceği değerlendiriliyor.
MARKET DEVLERİ FİYAT BASKISIYLA KARŞI KARŞIYA
ABD’nin büyük market zincirleri ise fiyatları dengelemeye çalışıyor. Kroger yönetimi, müşteri kaybetmemek için agresif indirim planları hazırlarken, Walmart düşük fiyat stratejisini daha da genişletiyor.
Ancak uzmanlara göre tüketicilerin üzerindeki baskı giderek ağırlaşıyor. Hane halkı borçlarının yükselmesi, tasarruf oranlarının gerilemesi ve reel ücretlerdeki düşüş nedeniyle Amerikalılar market harcamalarında ciddi kısıtlamalara gidiyor.
Pandemi öncesi döneme kıyasla market faturalarının hâlâ çok yüksek olduğunu düşünen milyonlarca kişi, temel ihtiyaç ürünlerinde bile daha ucuz alternatiflere yöneliyor.
