Karadeniz’de tahıl sevkiyatına savaş darbesi: Liman trafiği büyük ölçüde durdu

Karadeniz’de tahıl sevkiyatı, Rusya ve Ukrayna’nın limanlar, tahıl terminalleri ve ticari gemilere yönelik karşılıklı saldırılarının yoğunlaşmasıyla aksıyor. Hasat dönemine denk gelen güvenlik sorunları, dünyanın önde gelen tahıl tedarikçileri arasındaki iki ülkeden küresel pazarlara yapılan sevkiyatları doğrudan etkiliyor.

Ukrayna’nın tarım ürünleri ihracatının yüzde 90’dan fazlasının geçtiği Odessa ve çevresindeki limanlarda ticari gemi hareketliliği temmuzun ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde durdu.

Ukrayna limanlarında saldırılar arttı

Rusya’nın Odessa bölgesindeki limanlara ve çevresindeki altyapıya yönelik saldırılarının artması, Ukrayna’nın ana tarım ihracatı güzergahındaki faaliyetleri sınırladı.

Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre temmuzda limanlarda bulunan gemilere 35, denizde seyreden gemilere 22, liman tesislerine ise 67 saldırı düzenlendi. 2025’in tamamında Ukrayna limanlarındaki gemilerin 14 kez saldırıya uğradığı bildirilmişti.

Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarında artan güvenlik riski nedeniyle gemi trafiği önemli ölçüde yavaşladı. Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, gemi sahiplerinin 22 Temmuz’dan itibaren Karadeniz limanlarına tarım ürünü almak üzere gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı.

Alternatif tahıl güzergahlarının kapasitesi sınırlı

Ukrayna’nın tahıl ve yağlı tohum üretiminin bu yıl 80 milyon tondan 81 milyon tona yükselmesi bekleniyor. Tarım ürünleri aynı zamanda ülkenin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor.

Karadeniz’deki kesintilerin ardından kara ve nehir taşımacılığının önemi artarken, alternatif güzergahların ağustos sonundan önce tam kapasiteye ulaşmasının beklenmediği bildirildi. Bu hatların tam kapasiteyle çalışması halinde dahi Karadeniz limanlarından normal dönemde gerçekleştirilen sevkiyatın yaklaşık yarısının karşılanabileceği belirtiliyor.

Danimarka merkezli Maersk de güvenlik gerekçesiyle Çernomorsk bağlantısını geçici olarak askıya aldı. Buradaki yüklerin Romanya’nın Köstence Limanı’na yönlendirileceği açıklandı.

Rusya’nın tahıl terminalleri de saldırıların hedefinde

Karadeniz’deki karşılıklı saldırılar Rusya’nın tahıl ihracat altyapısını da etkiliyor. Ukrayna’nın Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyılarındaki limanları, ticari gemileri ve terminallerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdığı bildiriliyor.

Taman Limanı’ndaki önemli tahıl terminallerinden biri saldırıda hasar görürken bazı terminaller güvenlik nedeniyle kara yoluyla ürün kabulünü sınırlandırdı. Azak Denizi’nde 10 Temmuz’dan itibaren gemi hareketlerine getirilen kısıtlamalar da liman operasyonlarını etkiledi.

Novorossiysk ve Tuapse üzerinden tahıl ihracatı sürerken güvenlik önlemleri ve operasyonel sınırlamalar nedeniyle yüklemelerin daha yavaş gerçekleştirildiği belirtiliyor.

Rusya ve Ukrayna, saldırıların sivil ticareti hedef aldığı yönündeki karşılıklı suçlamaları reddederek askeri faaliyetlerle bağlantılı unsurların vurulduğunu savunuyor.

Karadeniz Tahıl Koridoru 33 milyon ton ürün taşımıştı

Türkiye, Rusya, Ukrayna ve Birleşmiş Milletler arasında 22 Temmuz 2022’de İstanbul’da imzalanan Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması, Ukrayna tahılının küresel piyasalara ulaştırılmasında kritik rol üstlenmişti.

Anlaşmanın yürürlükte kaldığı dönemde 1000’den fazla gemiyle yaklaşık 33 milyon ton tahıl dünya pazarlarına taşındı. Rusya’nın Temmuz 2023’te anlaşmadan ayrılmasının ardından Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan karasularına yakın ilerleyen alternatif bir deniz güzergahı oluşturdu.

Küresel gıda güvenliği için sevkiyat uyarısı

Birleşmiş Milletler yetkilileri, Karadeniz’deki saldırıların tarım piyasalarındaki etkilerinin görülmeye başladığını bildirirken gerilimin daha fazla tırmanmaması çağrısında bulunuyor.

BM Dünya Gıda Programı da ticari taşımacılık güzergahlarındaki saldırıların devam etmesi durumunda Ukrayna tahılının dünya pazarlarına ulaşmasında daha büyük kesintiler yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki güvenlik sorunlarının devam etmesi halinde, Rusya ve Ukrayna’dan tahıl ithalatına bağımlılığı yüksek Afrika ve Orta Doğu ülkelerine yönelik sevkiyatların da etkilenmesi gündemde bulunuyor.