Bolivya’da yakıt krizi: Araç kuyrukları kilometreleri buldu
Bolivya’da akaryakıt sıkıntısı yeniden gündemin ilk sırasına yerleşti. Uzun araç kuyrukları, protestolar ve artan toplumsal gerilim, göreve gelirken ekonomiyi toparlama sözü veren Devlet Başkanı Rodrigo Paz yönetimini zorlu bir sınavla karşı karşıya bıraktı. İki on yıllık sosyalist yönetimin ardından göreve gelen yeni hükümet, hem bütçe açığı hem de enerji arzı krizini aynı anda çözmeye çalışıyor.
İRAN SAVAŞI PETROL FİYATLARINI YÜKSELTTİ
Ortadoğu’daki gerilim ve İran savaşı sonrası küresel petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, Bolivya’nın sübvansiyonlu yakıt modelini ağır baskı altına aldı. Ülkede benzin ve motorin fiyatları devlet desteğiyle düşük tutulurken, dış piyasadaki yükseliş kamu maliyesine ek yük bindirdi. Bolivya’nın 2026 bütçesi varil başına 64,50 dolar petrol varsayımıyla hazırlanırken, uluslararası fiyatların bunun çok üzerinde seyretmesi dengeleri bozdu.
Doğal gaz ihracat gelirlerinin son yıllarda düşmesi de tabloyu ağırlaştırdı. Bir dönem ekonominin temel döviz kaynağı olan gaz satışları gerileyince, hükümetin yakıt ithalatı için yeterli dolar bulmakta zorlandığı belirtiliyor.
SOKAKLARDA SABIR TAŞTI
Başkent La Paz başta olmak üzere birçok kentte kamyoncular ve sürücüler günlerce istasyonlarda bekliyor. Dizel bulamayan taşımacılar ana yolları kapatarak protestolara başladı. Soğuk hava koşullarında aileleriyle birlikte araç içinde bekleyen vatandaşlar, hükümete tepki gösteriyor.
34 yaşındaki kamyon sürücüsü Carlos Chuquimia, eşi ve iki çocuğuyla birlikte üçüncü geceyi aracında geçirdiğini belirterek çözüm çağrısı yaptı. Vatandaşlar, belirsizlik nedeniyle ekonomik kayıpların arttığını söylüyor.
YPFB’DE İSTİFA DEPREMİ
Kriz, devlet enerji şirketi YPFB yönetiminde de sarsıntıya yol açtı. Şirket Başkanı Claudia Cronenbold görevinden ayrıldı. Cronenbold, kurumun beklenenden çok daha kötü durumda olduğunu açıkladı.
Ardından Enerji Bakanı Mauricio Medinaceli de görevini bıraktı. Yerine Marcelo Blanco Quintanilla atandı. Yeni şirket yöneticisi Sebastián Daroca Oller ise piyasaya yakıt tedarikinin kademeli olarak normale döneceğini söyledi. Yeni yönetim, hem yakıt kalitesinin denetleneceğini hem de mevcut fiyatlarda artış olmayacağını duyurdu.
FİYAT ARTIŞLARI YETMEDİ
Aralık ayında dizel fiyatına yüzde 160 zam yapılmasına rağmen ülkede arz sıkıntısı sona ermedi. Haziran ayında yeni fiyat düzenlemeleri bekleniyor. Ancak hükümet, olası yeni zamların sosyal tepkiyi büyütmesinden çekiniyor.
Özel sektörün ithalat yapmasına izin verilse de şirketlerin devlet şirketi YPFB’den daha ucuz yakıt alabilmesi piyasa dengesini bozuyor. Uzmanlara göre bu yapı değiştirilmeden kriz kalıcı şekilde çözülemeyebilir.
EKONOMİK GÖSTERGELER ALARM VERİYOR
Bolivya, 2025 yılını yüzde 12 bütçe açığıyla kapattı. 2026 için yüzde 9,2 açık öngörülüyor. Enflasyonun yüzde 15 seviyesinde gerçekleşmesi, ekonominin ise yüzde 1,3 daralması bekleniyor. Uzmanlara göre Bolivya, 2028 itibarıyla doğal gaz ihracatçısından ithalatçı ülkeye dönüşebilir.
ŞİLİ İLE YENİ DÖNEM
Paz yönetimi, ekonomik çıkış için yabancı sermayeyi ana çözüm olarak görüyor. Bu kapsamda komşu Şili ile yatırım temasları hız kazandı. Şili Dışişleri Bakanı Francisco Pérez-Mackenna, iş insanlarından oluşan heyetle La Paz’a giderek enerji, güvenlik ve lojistik başlıklarını görüştü.
İki ülke, özellikle Bolivya’dan Şili’nin Arica limanına uzanan boru hattının ters akışla çalıştırılması sayesinde yakıt sevkiyatını artırmayı değerlendiriyor. Karayla çevrili Bolivya, dış ticaretinde Şili limanlarına büyük ölçüde bağımlı durumda.
HALKIN MESAJI SERT
32 yıllık kamyon şoförü Zenobio Mamani, hükümetin dizel sıkıntısının yaşanmayacağına dair söz verdiğini ancak aynı noktaya geri dönüldüğünü söyledi. Protestocular, sorunun çözülmemesi halinde eylemleri büyüteceklerini duyurdu.
Bolivya’da yakıt krizi yalnızca enerji meselesi olmaktan çıkarken, hükümetin siyasi geleceğini de belirleyebilecek kritik bir sınava dönüşmüş durumda.
