Trump iç baskıyla karşı karşıya: İran’la anlaşma arayışı güçlendi

ABD ile İran arasında haftalardır süren gerilimin ardından yeni bir diplomatik süreç gündeme geldi. Washington yönetiminin, savaşın sona erdirilmesi amacıyla Tahran’a yeni bir teklif sunduğu öne sürüldü. Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre ABD, Hürmüz Boğazı’nın yeniden kademeli şekilde açılmasını ve İran limanlarına uygulanan Amerikan ablukasının kaldırılmasını içeren bir mutabakat taslağını İran tarafına iletti.

Tarafların henüz resmi anlaşmaya varmadığı belirtilirken, görüşmelerin ilk aşamasında savaşın durdurulmasına odaklanıldığı, İran’ın nükleer programına ilişkin detaylı müzakerelerin ise daha sonraki süreçte ele alınmasının planlandığı ifade edildi.

“ABD’nin sunduğu yeni teklif, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’a yönelik bazı yaptırımların hafifletilmesini içeriyor.”

TRUMP ÜZERİNDE ENERJİ VE SEÇİM BASKISI ARTIYOR

ABD Başkanı Donald Trump, enerji fiyatlarında yaşanan sert yükseliş ve kamuoyunda büyüyen savaş karşıtı tepki nedeniyle yoğun siyasi baskı altında bulunuyor. Özellikle petrol fiyatlarının yükselmesi ve benzin fiyatlarının ABD’de yeniden kritik seviyelere ulaşması, yaklaşan ara seçimler öncesinde Beyaz Saray üzerindeki baskıyı artırdı.

Amerikan Otomobil Birliği verilerine göre benzinin galon fiyatı 4,50 dolar seviyesini aşarak Temmuz 2022’den bu yana en yüksek noktaya çıktı. Bu durum, Trump’ın savaş sonrası enerji maliyetlerinin düşeceğine yönelik açıklamalarını da zora soktu.

Şubat ayı sonunda İsrail ile birlikte İran’a yönelik askeri operasyonlara destek veren Washington yönetimi, enerji krizinin derinleşmesiyle birlikte diplomatik çözüm arayışlarını hızlandırdı.

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİN MERKEZİNDE

Küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı, savaşın en hassas başlıklarından biri olmaya devam ediyor. ABD’nin yeni planında boğazdaki ticari gemi geçişlerinin yeniden güvenli hale getirilmesi ve İran limanlarına yönelik ablukanın aşamalı olarak kaldırılması hedefleniyor.

Trump yönetiminin daha önce bölgede ticari gemilere güvenli geçiş sağlamak amacıyla kısa süreli bir koruma misyonu başlattığı ancak daha sonra bu girişimi askıya aldığı belirtilmişti.

Analistler, Hürmüz Boğazı üzerindeki riskin azalmasının enerji piyasalarında rahatlama sağlayabileceğini değerlendiriyor. Nitekim görüşme haberlerinin ardından petrol fiyatlarında geri çekilme yaşanırken ABD ham petrolü yeniden 100 doların altına indi.

İRAN’DAN YANIT BEKLENİYOR

Diplomatik kaynaklara göre İran’ın ABD teklifine önümüzdeki iki gün içinde Pakistan aracılığıyla yanıt vermesi bekleniyor. Ancak İran devlet medyası, Washington’un sunduğu bazı şartların Tahran yönetimi açısından gerçekçi bulunmadığı yönünde mesajlar verdi.

İran tarafının özellikle nükleer program üzerindeki sınırlamalar ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik koşullarda daha temkinli yaklaşabileceği değerlendiriliyor.

ABD’nin sunduğu plan kapsamında İran’a yönelik bazı yaptırımların kaldırılması ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine geçici moratoryum uygulanması gibi başlıkların da yer aldığı öne sürüldü.

“İran’ın vereceği yanıt, savaşın seyri ve küresel enerji piyasalarının yönü açısından kritik önem taşıyor.”

NETANYAHU CEPHESİNDE RAHATSIZLIK

ABD ile İran arasında olası anlaşma ihtimali İsrail tarafında ise endişe yarattı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümeti, İran tamamen etkisiz hale getirilmeden baskının sona erdirilmesine sıcak bakmadığını açıkladı.

İsrail yönetimi, İran’ın nükleer programı, füze kapasitesi ve bölgedeki vekil milis ağlarının tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini savunuyor. CNN’e konuşan İsrailli kaynaklara göre Netanyahu, sürecin detaylarını öğrenmek amacıyla ABD’li yetkililerle yoğun temas yürütüyor.

ÇİN DEVREYE GİRDİ

Krizin diplomatik çözüm sürecinde Çin de aktif rol üstlenmeye başladı. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Pekin’de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile gerçekleştirdiği görüşmede çatışmaların yeniden başlamasının doğru olmayacağını söyledi.

İran tarafı ise Çin’in sunduğu dört maddelik çözüm önerisini olumlu karşıladığını açıkladı. Uzmanlar, Pekin yönetiminin özellikle enerji güvenliği nedeniyle bölgede istikrar sağlanmasını istediğini belirtiyor.

Önümüzdeki hafta Pekin’de gerçekleşmesi planlanan Trump-Şi Cinping zirvesinde de İran savaşının ana gündem maddelerinden biri olması bekleniyor.

YAPTIRIMLAR VE PETROL TİCARETİ MASADA

Trump yönetimi, anlaşmanın sağlanması halinde İran’a yönelik bazı yaptırımların kaldırılabileceği mesajını verdi. Bu durumun özellikle İran petrolü satın alan Çin bankalarına yönelik olası Amerikan yaptırımlarını da gereksiz hale getirebileceği ifade ediliyor.

Enerji piyasaları ise diplomatik temasların sonucunu yakından izlemeyi sürdürüyor. Uzmanlara göre olası bir ateşkes veya anlaşma, petrol fiyatlarında yeni bir dengelenme süreci başlatabilir.

“ABD-İran görüşmeleri yalnızca savaşı değil, küresel enerji piyasalarının geleceğini de doğrudan etkileyebilecek kritik bir sürece dönüşmüş durumda.”