Zeytinyağında Türkiye rüzgarı: Rekor artış dikkat çekti
Merkezi İspanya’da bulunan Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC), Türkiye’nin son yıllarda zeytinyağı üretiminde sergilediği güçlü performansla dünya piyasasında dikkat çeken ülkeler arasına girdiğini açıkladı. Kurumun değerlendirmesine göre, üretimdeki sıçrama ve ihracattaki ivmelenme, Türkiye’nin küresel rekabetteki konumunu belirgin şekilde güçlendiriyor.
ÜRETİMDE YÜZDE 92’LİK SIÇRAMA DİKKAT ÇEKTİ
IOC verilerine göre, özellikle son yıllarda yaşanan iklim dalgalanmalarına rağmen Türkiye’nin üretim kapasitesini artırması öne çıktı. Türkiye’nin zeytinyağı üretiminde yüzde 92 oranında artış kaydetmesi, küresel dengelerde önemli bir değişime işaret etti. Aynı dönemde Yunanistan’da da yüzde 49’luk artış gözlemlenirken, birçok geleneksel üretici ülkede ciddi düşüşler yaşandı.
2022 yazında Akdeniz havzasını etkileyen aşırı sıcaklıklar ve kuraklık, başta İspanya olmak üzere üretici ülkelerde verimi sert şekilde düşürdü. İspanya’da üretim yüzde 55 gerilerken, Fas’ta yüzde 44, Portekiz’de yüzde 39, İtalya’da yüzde 27, Tunus’ta yüzde 10 ve Cezayir’de yüzde 20 kayıp yaşandı. Buna karşın Türkiye ve Doğu Akdeniz ülkeleri bu süreçte üretimlerini artırarak öne çıktı.
KÜRESEL ARZ VE FİYATLARDA DENGE ARAYIŞI
IOC, zeytinyağı fiyatlarının temel olarak arz-talep dengesiyle şekillendiğini vurguladı. Son yıllarda düşük üretim nedeniyle fiyatların yükseldiğine dikkat çekilirken, üretimdeki toparlanmanın piyasada dengeleyici bir rol oynadığı ifade edildi. Artan üretimle birlikte 2026 yılında zeytinyağı fiyatlarında daha istikrarlı ve ılımlı bir seyir bekleniyor.
2022-2023 sezonunda küresel üretim yüzde 19 düşüşle 2 milyon 760 bin tona gerilerken, 2024-2025 sezonunda ise üretim 3 milyon 572 bin tonla tarihi zirveye ulaştı. 2025-2026 sezonu için üretim tahmini 3 milyon 440 bin ton olarak açıklanırken, fiyatların da arz artışıyla birlikte gerileyerek yaklaşık 100 kilogram başına 430 avro seviyelerine indiği bildirildi.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE YENİ ÜRETİM DİNAMİKLERİ
Küresel ölçekte iklim değişikliğinin etkileri zeytinyağı piyasasında giderek daha belirleyici hale geliyor. Kurum, üretimdeki dalgalanmaların artabileceğine ve arzın daha öngörülemez bir yapıya bürünebileceğine dikkat çekti. Bu durumun, fiyatlarda dönemsel dalgalanmaları da beraberinde getireceği belirtiliyor.
Üreticilerin bu risklere karşı sulama yatırımları, dayanıklı türlerin geliştirilmesi ve üretim alanlarının genişletilmesi gibi stratejilerle uyum sağlamaya çalıştığı ifade edildi. Ancak bu dönüşüm sürecinin zaman alacağı ve kısa vadede tüm riskleri ortadan kaldırmayacağı vurgulandı.
TÜRKİYE’NİN İHRACAT GÜCÜ ARTIYOR
Türkiye’nin yalnızca üretimde değil, ihracatta da güçlü bir ivme yakaladığına dikkat çekildi. Özellikle ABD pazarında İspanya ve İtalya’nın ardından Tunus ile birlikte önemli tedarikçiler arasında yer alan Türkiye’nin payının giderek arttığı belirtildi. Türkiye’den yapılan zeytinyağı ihracatındaki yükseliş, ülkenin küresel pazarda rekabetçi bir oyuncu haline geldiğini net biçimde ortaya koyuyor.
Küresel tüketimin 2021-2022 sezonunda 3 milyon 328 bin ton ile tarihi zirveye ulaştığı ve ithalatın da 1 milyon 177 bin tonla rekor kırdığı göz önüne alındığında, Türkiye’nin artan üretim kapasitesiyle bu büyüyen pazardan daha fazla pay alması bekleniyor.
