ABD istihbaratı: Çin’den İran’a üçüncü ülke üzerinden silah yardımı iddiası

ABD istihbarat raporlarına göre Çin merkezli bazı şirketlerin, İran’a yönelik olası silah sevkiyatları için perde arkasında temas yürüttüğü öne sürüldü. İddialara göre sevkiyatların doğrudan Çin’den yapılması yerine üçüncü ülkeler üzerinden organize edilmesi planlanıyor. Böylece silahların menşeinin gizlenmesi ve uluslararası denetim mekanizmalarının aşılması hedefleniyor.

New York Times’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı haberde, Washington yönetiminin son dönemde elde ettiği istihbarat verilerinin Çinli firmalar ile İranlı temsilciler arasında yoğun görüşmelere işaret ettiği belirtildi. Görüşmelerin kapsamı ve sevkiyatların boyutuna ilişkin net rakamlar paylaşılmazken, sürecin bölgesel güvenlik dengeleri açısından dikkatle izlendiği ifade edildi.

ABD İSTİHBARATI ALARMDA

Amerikan istihbarat birimlerinin hazırladığı değerlendirmelerde, Çinli şirketlerin İran’a farklı türlerde savunma ekipmanları ve silah sistemleri göndermeyi ele aldığı kaydedildi. Ancak bu sevkiyatların fiilen gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda Washington içinde tam bir görüş birliği bulunmuyor.

Bazı yetkililer, sevkiyat planlarının henüz hazırlık aşamasında olduğunu savunurken, bazı kaynaklar ise üçüncü ülkeler üzerinden sınırlı transferlerin başlamış olabileceğini düşünüyor. Özellikle Körfez bölgesinde artan askeri hareketlilik nedeniyle bu iddiaların ABD güvenlik kurumlarında ciddi şekilde değerlendirildiği aktarılıyor.

ABD kaynaklarına göre Çinli şirketler, İran’a yapılacak olası silah sevkiyatlarında üçüncü ülkeleri lojistik merkez olarak kullanmayı planlıyor.

Şubat ayı sonunda İran ile bağlantılı gelişmeler sonrası bölgede yükselen gerilim dikkat çekerken, şu ana kadar savaş sahasında Çin yapımı yeni silah sistemlerinin kullanıldığına dair doğrulanmış bir bulguya rastlanmadığı ifade edildi. ABD ve İsrail güçlerinin yürüttüğü saha analizlerinde de doğrudan Çin menşeli yeni ekipman tespit edilmediği belirtildi.

MANPADS İDDİASI GÜNDEMDE

Geçtiğimiz ay yayımlanan başka bir ABD istihbarat raporunda ise Çin’in İran’a omuzdan atılan hava savunma sistemleri göndermiş olabileceği öne sürülmüştü. MANPADS olarak bilinen bu sistemler, özellikle alçak irtifada uçan helikopter ve savaş uçaklarına karşı etkili olmasıyla dikkat çekiyor.

Uzmanlara göre bu tür sistemlerin İran’ın eline geçmesi, bölgedeki hava operasyonlarının risk seviyesini ciddi ölçüde artırabilir. ABD istihbaratı ayrıca Çin’in farklı silah ve mühimmat kalemleri için de değerlendirme yaptığına ilişkin bilgiler elde edildiğini aktardı.

ABD istihbaratı, Çin’in İran’a MANPADS tipi omuzdan atılan füze sistemleri sağlamış olabileceğini değerlendiriyor.

Pekin yönetimi ise söz konusu iddialarla ilgili şu ana kadar resmi bir açıklama yapmadı. Çin, uzun süredir İran ile ekonomik ve enerji alanında yakın ilişkilerini sürdürürken, Batılı ülkeler Pekin’in Orta Doğu’daki stratejik etkisini artırmaya çalıştığını savunuyor.

Analistler, Çin’in doğrudan devlet politikası yerine özel şirketler üzerinden hareket etmesi halinde sürecin daha karmaşık hale gelebileceğini belirtiyor. Özellikle üçüncü ülkeler üzerinden yapılacak olası transferlerin tespit edilmesinin zorlaşacağı ve bunun uluslararası yaptırımlar açısından yeni tartışmaları beraberinde getireceği ifade ediliyor.

BÖLGESEL GERİLİMİ ARTIRABİLİR

Uzman değerlendirmelerine göre İran’a yönelik olası silah akışı, yalnızca Washington-Tahran hattını değil, İsrail başta olmak üzere Körfez ülkelerinin güvenlik politikalarını da doğrudan etkileyebilir. ABD’nin bölgedeki askeri varlığı ve hava operasyonları düşünüldüğünde, gelişmelerin yeni diplomatik krizlere kapı aralayabileceği yorumları yapılıyor.

Öte yandan uluslararası gözlemciler, Çin’in küresel güç rekabetinde daha agresif hamleler yaptığı bir dönemde ortaya çıkan bu iddiaların, ABD-Çin ilişkilerindeki tansiyonu daha da yükseltebileceğine dikkat çekiyor.