Meclis’ten zirai don raporu: Tarımda kırılganlık artıyor

Türkiye’de tarımsal üretimi derinden etkileyen zirai don felaketine ilişkin Meclis bünyesinde kurulan araştırma komisyonu, kapsamlı çalışmasını tamamlayarak taslak raporunu hazırladı. AK Parti Burdur Milletvekili Adem Korkmaz başkanlığında yürütülen komisyon çalışmaları, yaklaşık 420 sayfadan oluşan detaylı bir analizle sonuçlandı.

ZİRAİ DON TARIMDA KIRILGANLIĞI GÖZLER ÖNÜNE SERDİ

Komisyonun hazırladığı raporda, 2025 yılı Nisan ayında yaşanan zirai don olayının, birçok üründe hem verim hem de kalite açısından ciddi kayıplara yol açtığı vurgulandı. Üreticilerin ekonomik anlamda ağır zararlarla karşı karşıya kaldığı belirtilirken, tarım sektörünün iklim risklerine karşı ne kadar hassas olduğu bir kez daha ortaya kondu.

“ZİRAİ DON, TARIMIN İKLİM RİSKLERİ KARŞISINDA NE KADAR SAVUNMASIZ OLDUĞUNU AÇIKÇA GÖSTERDİ.”

Komisyon, 14 Mayıs 2025’te başladığı çalışmalar süresince kamu kurumları, üniversiteler, üretici örgütleri ve sahadaki çiftçilerden veri toplayarak çok yönlü bir değerlendirme gerçekleştirdi.

ERKEN UYARI SİSTEMLERİ HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Raporda, zirai don kaynaklı kayıpların azaltılmasında erken uyarı ve tahmin sistemlerinin kritik rol oynadığına dikkat çekildi. Meteorolojik gözlem ağlarının genişletilmesi, riskli bölgelerde ölçüm istasyonlarının artırılması ve yüksek çözünürlüklü tahmin modellerinin geliştirilmesi önerildi.

Ayrıca çiftçilere hızlı bilgi akışı sağlanması amacıyla SMS, mobil uygulama ve dijital platformlar üzerinden anlık uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması gerektiği ifade edildi.

“ERKEN UYARI SİSTEMLERİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ, TARIMSAL KAYIPLARIN AZALTILMASINDA KİLİT ROL OYNAYACAK.”

Zirai dona ilişkin verilerin farklı kurumlarda dağınık halde tutulduğu belirtilirken, tüm verileri tek çatı altında toplayacak ulusal bir veri tabanı kurulması önerildi.

AFET SONRASI DEĞİL, ÖNLEYİCİ TARIM POLİTİKALARI ŞART

Komisyon raporunda dikkat çeken bir diğer başlık ise tarım politikalarının dönüşüm ihtiyacı oldu. İklim değişikliğinin artık geçici bir risk değil, kalıcı bir gerçeklik olduğu vurgulanarak, mevcut sistemin afet sonrası müdahale yerine önleyici uyum yaklaşımına geçmesi gerektiği belirtildi.

“TARIM POLİTİKALARINDA AFET SONRASI MÜDAHALE YERİNE ÖNLEYİCİ UYUM MODELİNE GEÇİLMESİ KAÇINILMAZDIR.”

Bu kapsamda uzun vadeli iklim adaptasyon planlarının hazırlanması, bölgesel risk haritaları doğrultusunda üretim desenlerinin yeniden şekillendirilmesi gerektiği ifade edildi.

ÜRETİM PLANLAMASI VE TEKNOLOJİK DESTEKLER ÖNE ÇIKIYOR

Raporda, zirai donla mücadelede aktif ve pasif yöntemlerin birlikte kullanılması gerektiği belirtildi. Don pervaneleri, ısıtma sistemleri ve sisleme gibi aktif yöntemlerin yanı sıra örtüleme, malçlama ve uygun arazi yönetimi gibi pasif yöntemlerin desteklenmesi önerildi.

Yenilenebilir enerji kullanımının teşvik edilmesiyle maliyetlerin düşürülebileceği, özellikle güneş enerjisi uygulamalarının yaygınlaştırılmasının üreticiye önemli katkı sağlayacağı vurgulandı.

SÖZLEŞMELİ ÜRETİM VE GIDA GÜVENLİĞİ VURGUSU

Zirai don gibi afetlerin yalnızca üreticiyi değil, gıda arzı ve fiyat istikrarını da doğrudan etkilediğine dikkat çekilen raporda, sözleşmeli üretim modelinin güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Ayrıca modern depolama altyapısının yaygınlaştırılmasıyla arz zincirindeki kırılmaların önüne geçilebileceği belirtildi.

TARSİM VE SİGORTA SİSTEMİNDE KAPSAMLI DÜZENLEME ÖNERİSİ

Raporda, Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi (TARSİM) kapsamında zirai don teminatının daha erişilebilir hale getirilmesi gerektiği vurgulandı. Küçük ve orta ölçekli üreticilerin sigortaya erişimini kolaylaştıracak yeni modeller önerildi.

Ayrıca prim desteklerinin artırılması, teminat kapsamının genişletilmesi ve ürün bazlı risk analizlerinin daha detaylı yapılması gerektiği ifade edildi.

KATASTROFİK REZERV FONU VE YENİ FİNANSAL MODEL

Zirai don, kuraklık ve benzeri afetlerin mali etkilerini dengelemek amacıyla TARSİM bünyesinde “Katastrofik Rezerv Fonu” kurulması önerildi. Bu fonun, sistemin uzun vadeli dayanıklılığını artıracak stratejik bir araç olacağı değerlendirildi.

SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GIDA İSTİKRAR FONU GÜNDEMDE

Raporda ayrıca, mevcut destek mekanizmalarının yetersiz kaldığına dikkat çekilerek, üretici gelirini koruyacak yeni bir model önerildi. Bu kapsamda “Sürdürülebilir Tarım ve Gıda İstikrar Fonu” kurulmasının, tarımda kalıcı çözüm için kritik bir adım olacağı belirtildi.

KURUMLAR ARASI KOORDİNASYON GÜÇLENDİRİLMELİ

Zirai don riskinin etkin yönetimi için meteoroloji, tarım, finans ve yerel yönetimler arasında güçlü bir koordinasyon gerektiği ifade edildi. Veri paylaşımının artırılması ve ortak dijital altyapıların kurulmasıyla süreçlerin daha hızlı ve etkin yürütülebileceği kaydedildi.

Raporda ayrıca üreticilere yönelik eğitim çalışmalarının artırılması, dijital tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması ve teknik kapasitenin güçlendirilmesi gerektiği de vurgulandı.