Kamu tüketim giderlerinde artış: Tüketim harcaması 1 trilyon liraya dayandı
Enflasyonu düşürmek amacıyla 2023’ten itibaren devreye alınan sıkı para politikası ve 2024’te açıklanan kamuda tasarruf paketi, kamu tüketim harcamalarındaki yükselişi frenlemeye yetmedi. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre devletin tüketim amaçlı mal, malzeme ve hizmet alımları son iki yılda yaklaşık 1 trilyon liraya ulaştı. Savunma ve güvenlik harcamaları başı çekerken enerji, yiyecek-içecek, kırtasiye ve giyim gibi gider kalemlerinde de dikkat çekici artışlar yaşandı.
KAMUDA TASARRUF DÖNEMİNDE TÜKETİM GİDERLERİ REKOR KIRDI
2024 yılında açıklanan ve üç yıllık dönemi kapsayan kamuda tasarruf ve verimlilik paketinde yıllık 100 milyar liralık tasarruf hedeflenmişti. Ancak merkezi yönetim bütçe verileri, uygulamada tüketim harcamalarının hız kesmediğini ortaya koydu. Devletin Mayıs 2024-Nisan 2026 döneminde yaptığı toplam tüketim harcaması 992,6 milyar liraya ulaştı.
Özellikle savunma ve güvenlik alanındaki alımların tasarruf paketi dışında tutulması, toplam harcamalardaki artışın temel nedenlerinden biri oldu. Artan enerji fiyatları ve yüksek enflasyon da kamu giderlerini yukarı taşıdı.
İLK 4 AYDA 178,2 MİLYAR LİRALIK HARCAMA
2026’nın ilk dört ayında devletin tüketime yönelik mal ve malzeme giderleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 62,1 artarak 178,2 milyar liraya çıktı. Bu yükseliş, aynı dönemdeki resmi enflasyon oranının oldukça üzerinde gerçekleşti.
Harcamalarda en dikkat çekici artış güvenlik ve savunma kaleminde yaşandı. Bu alandaki giderler yüzde 148,3’lük sıçramayla yaklaşık 73 milyar liraya ulaştı. Enerji giderleri 51,5 milyar lira olurken, yiyecek-içecek harcamaları 29,2 milyar lirayı geçti.
Kırtasiye, yayın ve büro malzemelerine 4,3 milyar lira, özel malzeme alımlarına 3,8 milyar lira, giyim-kuşam giderlerine ise yaklaşık 1,9 milyar lira ödendi.
SAVUNMA VE GÜVENLİK GİDERLERİ TÜM KALEMLERİ GERİDE BIRAKTI
İki yıllık dönemde toplam 378 milyar lirayı aşan savunma ve güvenlik harcamaları, kamu tüketim giderlerinin en büyük bölümünü oluşturdu. Bunun yaklaşık 198,6 milyar liralık kısmı silah, araç, mühimmat ve savaş teçhizatı alımlarına ayrıldı.
Türkiye’nin savunma sanayiinde yerlilik oranını artırma stratejisi doğrultusunda yürütülen projeler de giderleri büyüttü. KAAN savaş uçağı, Çelik Kubbe hava savunma sistemi, İHA-SİHA projeleri, füze teknolojileri, deniz platformları ve sınır güvenliği yatırımları bütçe üzerindeki yükü artıran başlıca kalemler arasında yer aldı.
Doğu Akdeniz, Karadeniz, Ege ve Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmeler ile sınır ötesi operasyon ihtimalleri de güvenlik harcamalarının yüksek seyretmesinde etkili oldu.
ENERJİ VE GIDA GİDERLERİ DE YÜKSELDİ
Kamu kurumlarının enerji giderleri son iki yılda 252,8 milyar liraya ulaştı. Bu kapsamda kömür, doğalgaz, elektrik, akaryakıt, motorin, antifriz ve çeşitli kimyasal tüketim ürünleri için yapılan ödemeler yer aldı.
Yiyecek, içecek ve yem alımlarına yapılan harcama ise 147,7 milyar lirayı buldu. Hastaneler, askeri birlikler, yatılı okullar ve sosyal hizmet kuruluşları için yapılan iaşe harcamaları bu kalemin büyük kısmını oluşturdu.
DEVLETİN KIRTASİYE GİDERİ 59 MİLYAR LİRAYI AŞTI
Son iki yılda kırtasiye, yayın, baskı ve büro malzemesi alımlarına toplam 59,1 milyar lira ödendi. Baskı ve cilt giderleri 17,4 milyar lirayla ilk sırada yer aldı.
Kalem, dosya, toner, klasör, kağıt ve çeşitli ofis ekipmanları için yapılan harcamalar 13,6 milyar liraya ulaşırken, ders kitabı alımları için 12,1 milyar liralık ödeme yapıldı.
Tıbbi malzeme ve ilaç giderleri de dikkat çekti. Kamu personeli ve yükümlü bireylerin tedavileri için iki yılda 22,5 milyar liralık sağlık malzemesi ve ilaç alımı gerçekleştirildi.
GİYİM VE KUŞAM HARCAMASI 31,9 MİLYAR LİRAYA ÇIKTI
Tasarruf döneminde kamu kurumlarının giyim-kuşam giderleri de yüksek seviyede gerçekleşti. İki yıllık dönemde toplam 31,9 milyar liralık harcama yapıldı. Bunun 27,5 milyar lirasını doğrudan giyecek alımları oluşturdu.
Spor ekipmanları, tören kıyafetleri, bando ve mehter takımı malzemeleri, koruyucu iş kıyafetleri ve çeşitli özel kullanım ekipmanları bu kapsamda değerlendirildi.
Su ve temizlik malzemelerine yapılan toplam harcama ise iki yılda 23,1 milyar liraya ulaştı. Bunun 13,4 milyar lirası su giderlerinden, 9,7 milyar lirası ise temizlik ürünlerinden oluştu.
